در دنیای تجارت، رتبه بندی یکی از مهم ترین اقدامات شرکت ها محسوب می شود. هر شرکتی تازه تاسیسی پس از ثبت، برای عقد قرارداد با دیگر شرکت ها و سازمان ها، به اخذ رتبه نیازمند است؛ زیرا با داشتن رتبه می تواند توسط رقبای خود شناسایی و از اعتبار مشخصی برخوردار شود.
همانطور که گفته شد، رتبه بندی یکی از ضروری ترین اقداماتی است که باید توسط هر شرکتی بعد از تاسیس، انجام شود تا بتواند جایگاه و اعتباری را برای خود در بازار رقابت بدست آورد. رتبه بندی شرکت ها در واقع، به اصول و قواعدی گفته می شوند که صلاحیت و شایستگی شرکت ها را بر اساس استانداردها و معیارهای تعریف شده ای تعیین می کنند.
فرآیند رتبه بندی شرکت ها روندی پیچیده است که در آن، هر شرکتی از لحاظ فنی و مالی، بر اساس معیارهایی مانند میزان بودجه، قراردادهای منعقد شده، پروژه های انجام شده و مهارت ها و سوابق نیروی کار خود مورد ارزیابی قرار گرفته و رتبه مورد نظر خود را دریافت می نماید.
در ایران، رتبه بندی شرکت ها مطابق با مقررات آیین نامه های معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبری ریاست جمهوری انجام می شود. در رتبه بندی شرکت ها، به هر کدام از آن ها عددی بین 1 تا 5 داده میشود و هر شرکتی سعی دارد تا خود را رتبه 1 برساند. بالا بودن رتبه یک شرکت به رشد و پیشرفت آن در بازار رقابت کمک کرده و بر روی برند شرکت، تاثیر مثبتی خواهد داشت.
بطور کلی، شرکت ها از لحاظ فنی و عمرانی، به دو گروه زیر تقسیم می شوند:
- شرکت های پیمانکاری
رتبه بندی این نوع شرکت ها در ۱۱ رشته، از پایه ۱ تا ۵ تعریف شده است (یک بالاترین رتبه و ۵ پایین ترین رتبه را نشان می دهند). این ۱۱ رشته شامل صنعت و معدن، کشاورزی، کاوش های زمینی، آب، نفت و گاز، نیرو، ارتباطات، ساختمان، بازسازی آثار باستانی، راه و ترابری، تاسیسات و تجهیزات می باشند.
معمولا، شرکت های پیمانکاری در زمینه اجرای پروژه های عمرانی، ساخت و نظارت بر پیمانکار فعالیت می کنند. رتبه بندی این دسته از شرکت ها مطابق با معیارهایی مانند نیروی کار متخصص، وظایف انجام شده توسط آن ها و توانایی مالی شرکت مورد ارزیابی قرار می گیرد. - شرکت های مشاور
رتبه بندی این گروه از شرکت ها از پایه ۱ تا ۳ تعریف شده است (یک بالاترین رتبه و ۳ پایین ترین رتبه را نشان می دهند). شرکت های مشاور در زمینه طراحی و نظارت بر ساخت فعالیت می کنند و به نوعی واسطه ای میان پیمانکار و کارفرما محسوب می شوند. رتبه بندی این نوع شرکت ها بر اساس استانداردهایی مانند نیروی کار فنی و مهندسی، امکانات و تجهیزات فنی و نرم افزاری شرکت مورد بررسی قرار میگیرد.