کاهش سرمایه شرکت در شرکت های تعاونی، با مسئولیت محدود و تضامنی یکی از ثبت تغییرات شرکت بطور معمول بوده که گاهی به صورت اجباری و گاهی به صورت اختیاری می بایست انجام پذیرد . وجود نکات مهم در این خصوص از تغییرات اساسنامه شرکت باعث می شود که اغلب صورتجلسات کاهش سرمایه شرکت ها با رد ثبت و عدم پذیرش سازمان ثبت شرکت ها مواجه گردد
واقعیت امر این است که کاهش سرمایه شرکت در حقیقت اصلاح یکی از بند های اساسنامه ای شرکت های مذکور بوده و طبق اساسنامه شرکت در مورد آن تصمیم گیری می شود.
کاهش سرمایه شرکت در این نوع شرکت ها از طریق دریافت بخشی یا تمامی سهم الشرکه از صندوق شرکت انجام می شود و در این حالت باید ماده مربوط به سرمایه شرکت در اساسنامه اصلاح شود. در انواع شرکت ها، کاهش سرمایه شرکت متفاوت بوده و مقررات خاص خود را دارد. که در این مقاله ابتدا به دلایل کاهش سرمایه شرکت می پردازیم و سپس به روشهای کاهش سرمایه شرکت در انواع شرکت های مسئولیت محدود و سهامی خاص و … خواهیم پرداخت.
دلایل کاهش سرمایه شرکت در شرکت های سهامی
- شرکت در شرف ورشکستگی
- شرکت در شرف انحلال
- کاهش سرمایه شرکت و کاهش نقدینگی شرکت
- درخواست سهامداران اصلی و عمده برای خروج سرمایه خود از شرکت
- پیشنهاد هیئت مدیره و گزارش بازرس درباره شرکت در مجمع عمومی فوق العاده
- وجود موانع پیچیدگی در اجرای موضوع فعالیت شرکت
انواع کاهش سرمایه شرکت در شرکت های سهامی
- کاهش اجباری سرمایه
- کاهش اختیاری سرمایه
- کاهش قهری سرمایه به دلیل پرداخت نشدن سرمایه تعهدی
کاهش اجباری سرمایه چه زمانی اتفاق می افتد؟
وقتی بیشتر از نصف سرمایه در اثر ضرر و زیان ، از بین میرود، باید کاهش اجباری سرمایه انجام شود. در این حالت سهامداران باید راجع به انحلال یا کاهش سرمایه تصمیم گیری کنند. طبق مواد 106 و 141 لایحه اصلاحی قانون تجارت این تصمیم باید به ثبت در اداره ثبت شرکت ها برسد.
کاهش اجباری سرمایه از دو طریق صورت می گیرد :
1- کاهش تعداد سهام
2- کاهش مبلغ اسمی سهام
طبق ماده 141 لایحه اصلاحی قانون تجارت کاهش اجباری سرمایه
اگر بر اثر زیان های وارده حداقل نصف سرمایه شرکت از بین رود، هیئت مدیره مکلف است بلافاصله مجمع عمومی فوق العاده سهامداران را دعوت کند تا موضوع انحلال یا ادامه فعالیت شرکت را مورد شورا و بررسی قرار دهد و در این خصوص رای گیری کند.اگر مجمع عمومی فوق العاده رای به انحلال شرکت ندهد، باید در این جلسه سرمایه شرکت به مبلغ سرمایه موجود کاهش پیدا کند.
در کاهش اجباری سهام هیچگونه تصریح قانونی مبنی بر رعایت تساوی سهام سهامداران به یک نسبت نشده، مسئولیت تصمیم گیری در این مورد به عهده مجمع عمومی فوق العاده و مسئولیت اجرای آن به عهده هیئت مدیره است.
آیا دیگر افراد می توانند انحلال شرکت را درخواست کنند؟
اگر در این خصوص هیئت مدیره از سهامداران برای مجمع عمومی فوق العاده دعوت نکند و در این باره تصمیم قانونی اتخاذ نشود، هر ذینفعی می تواند انحلال شرکت را از مراجع قضایی درخواست کند.
یکی از مشکلات اساسی در شرکت های سهامی عدم توانایی خروج سهامدار از شرکت است. اگر سهامدارقصد خروج از شرکت داشته باشد یا باید سهام خود را واگذار کند و یا درخواست انحلال شرکت را بدهد، اگر مشتری و متقاضی برای خرید سهام پیدا نکند و یا اینکه مدیران شرکت برای انحلال شرکت مواقت نکنند، عملا نمی تواند از شرکت خارج شود. در کاهش سرمایه یا مبلغ اسمی سهام کم می شود یا تعداد سهام به نسبت به مساوی کم میشود، بنابراین سهامدار هم نمی تواند از شرکت خارج شود
کاهش اختیاری سرمایه در شرکت های سهامی
طبق ماده 189 لایحه اصلاحی قانون تجارت کاهش سرمایه
مجمع عمومی فوق العاده طبق ماده 189 لایحه اصلاحی قانون تجارت می تواند به پیشنهاد هیئت مدیره در مورد کاهش اختیاری سرمایه تصمیم گیری کند، به شرط اینکه در اثر کاهش سرمایه اختیاری اولا سرمایه شرکت از حداقل قانونی ( مقرر در ماده 5 لایحه اصلاحی قانون تجارت) کمتر نشود و ثانیا به تساوی حقوق صاحبان سهام لطمه وارد نشود.
کاهش سرمایه اختیاری فقط از طریق کاهش مبلغ اسمی سهام به نسبت مساوی و رد مبلغ کاهش یافته هر سهم به صاحب آن انجام میشود، بنابراین خروج سهامدار از این راه انجام پذیر نیست.
پیشنهاد هیئت مدیره درباره کاهش اختیاری سهام باید حداقل 45 روز قبل تشکیل مجمع عمومی فوق العاده به بازرسین ارائه شود. این پیشنهاد باید شامل این موارد باشد: 1- توجیه لزوم کاهش سرمایه 2- گزارشی درباره امور شرکت از ابتدای سال مالی و اگر تا آن زمان مجمع عمومی نسبت به حساب های مالی قبل تصمیمی نگرفته باشد، باید شامل وضعیت شرکت از ابتدای سال مالی قبل باشد.
طبق مواد 192 تا 194 لایحه اصلاحی کاهش سرمایه اختیاری
بازرسین پیشنهاد هیئت مدیره را بررسی می کنند و نظر خود را در قالب گزارش به مجمع عمومی فوق العاده ارائه می دهند و در نهایت مجمع عمومی فوق العاده بعد از شنیدن این گزارش تصمیم گیری خواهد کرد.
طبق مواد 192 تا 194 لایحه اصلاحی قانون تجارت، هیئت مدیره قبل از هرگونه اقدامی برای کاهش اختیاری سرمایه، باید تصمیم مجمع عمومی درباره کاهش سرمایه اختیاری را حداکثر ظرف یک ماه در روزنامه کثیرالانتشاری که آگهی شرکت در آن چاپ می شود، آگهی کند.
در مورد کاهش اختیاری سرمایه شرکت هر یک از دارندگان اوراق قرضه و یا بستانکارانی که منشا طلب آنها قبل از تاریخ انتشار آخرین آگهی درباره کاهش اختیاری سهام باشد می توانند ظرف مدت دو ماه از تاریخ انتشار این آگهی اعتراضشان را نسبت به کاهش سرمایه اختیاری شرکت به مراجعه قضایی اعلام کنند. اگر دادگاه این اعتراض را وارد تشخیص دهد و شرکت جهت تامین پرداخت طلب معترضین، وثیقه ای که به نظر دادگاه کافی نباشد، نسپارد در این صورت آن دین حال شده و دادگاه حکم به پرداختش خواهد داد.
ماده 193 لایحه اصلاحی کاهش سرمایه اختیاری
در مدت زمان دو ماه که در ماده 193 لایحه اصلاحی قانون تجارت ذکر شده و همینطور اگر اعتراضی شده باشد تا زمانیکه اجرای حکم دادگاه تمام و کمال انجام نشده باشد، شرکت نمی تواند کاهش سرمایه اختیاری انجام دهد.
سابقا ثبت شرکت ها برای جلوگیری از تضییع حقوق هر شخصی، برای ثبت کاهش اختیاری سرمایه از متقضایان گواهی مبنی بر عدم اعتراض نسبت به کاهش سرمایه اختیاری به عنوان یکی از مستندات، دریافت می کردند.
ولی بخاطر امتناع مراجع قضایی نسبت به صدور این گواهی و طبق نظر معاون امور اسناد، دیگر نیازی به اخذ گواهی مبنی بر عدم اعتراض نسبت به کاهش سرمایه اختیاری توسط اداره ثبت شرکت ها نیست.
مدارک مورد نیاز برای کاهش سرمایه اختیاری برای ارائه به ثبت شرکت ها
- اصل صورتجلسه مجمع عمومی فوق العاده در خصوص کاهش سرمایه اختیاری شرکت با ذکر مبلغ کاهش یافته با رعایت حد نصاب تشکیل مجمع عمومی فوق العاده و اکثریت موافق در مجمع، با درج قرائت گزارش بازرسین و هیئت مدیره، که به امضای هیئت رئیسه مجمع رسیده باشد.
- ارائه لیست حاضرین در جلسه مجمع عمومی فوق العاده برای بررسی حد نصاب تشکیل جلسه که به امضای آنها رسیده باشد
- ارائه لیست سهامداران قبل و بعد از کاهش سرمایه شرکت برای ثبت تعداد سهام آن ها در اداره ثبت شرکت ها
- ارائه یک نسخه روزنامه رسمی و یک نسخه روزنامه کثیرالانتشاری که آگهی های شرکت در آن چاپ می شود (درباره تصمیم مجمع عمومی درمورد کاهش اختیاری سرمایه شرکت)
- در صورتیکه سهامداران شرکت اشخاص حقوقی باشند ارائه نامه نمایندگی برای معرفی نماینده شخص حقوقی
- ارائه اصل آگهی دعوت در صورتیکه مجمع با حضور اکثریت سهامداران تشکیل شده باشد
- اگر مجمع فوق العاده دو نوبتی شود،ارائه صورتجلسه نوبت اول که تشکیل نشده به همراه اصل آگهی دعوت برای نوبت اول و نوبت دوم
کاهش سرمایه قهری به دلیل عدم پرداخت سرمایه تعهدی :
در زمان تاسیس شرکت های سهامی معمولا 35 درصد سرمایه شرکت در شرف تاسیس، توسط سهامداران پرداخت می شود و مابقی در تعهد سهامداران می ماند، به این سرمایه در تعهد مانده سرمایه تعهدی می گویند که معمولا ظرف مدت مشخصی که نباید بیشتر از 5 سال باشه،سهامداران موظف هستند سرمایه تعهدی رو پرداخت کنند. بعضی از سهامداران تعهد خود رو در قبال پرداخت سرمایه تعهدی انجام نمی دهند در اینصورت هیئت مدیره وظیفه دارد نسبت به دریافت سرمایه تعهدی اقدام کند،اگر سهامداران پرداخت نکردنددو راه برای هیئت مدیره وجود دارد:
اول کاهش سرمایه شرکت
دوم فروش سهام پرداخت نشده و مزایده آن
زمانی که شرکت تمام یا بخشی از مبلغ پرداخت نشده سهام را مطالبه کند، باید این مراتب در روزنامه کثیرالانتشاری که آگهی های شرکت در آن چاپ می شود، آگهی و چاپ شود و به اطلاع سهامداران فعلی شرکت برسد. مبلغ پرداخت نشده سهام هر شرکت سهامی باید در زمان مقرر شده در اساسنامه شرکت مطالبه شود.
در غیر اینصورت هیئت مدیره شرکت باید از سهامداران شرکت برای تشکیل مجمع عمومی فوق العاده دعوت کند. در غیر این صورت هر ذینفعی حق دارد برای کاهش سرمایه شرکت تا میزان مبلغ پرداخت شده مراجع قضایی مراجعه کنه. باید توجه کرد مطالبه مبلغ پرداخت نشده سهام باید ازکلیه سهامداران و بدون تبعیض انجام شود.
در نهایت با رعایت موارد بالا و عدم پرداخت سرمایه تعهدی توسط سهامداران، شرکت موظف است با ارائه مدارک و مستندات مربوطه به اداره ثبت شرکت ها اقدام کند.