انحلال شرکت به چند دلیل ممکن است به وجود بیاید که در ذیل به آن می پردازیم :
الف) از بین رفتن تعدد شرکا:
در حقوق ایران برخلاف حقوق بعضی از کشورهای اروپایی، شرکت تک شریک معتبر نمی باشد شرکت در صورتی تشکیل می شود که حداقل دو نفر در تشکیل آن توافق کنند و هرگاه پس از تشکیل شرکت حالت تعدد شرکا از میان می رود یعنی فقط یک شریک در شرکت باقی می ماند که باعث می شود شرکت منحل شود.
مثال :
انتفای تعدد شرکا مخصوصا وقتی که پدر و فرزندی در یک شرکت شر یک می باشند و پدر فوت می کند.
در این حالت، چون فرزند واحد مالک سهم الشرکه پدر می شود و در نتیجه سهم الشرکه در دست او قرار می گیرد مالکیت مشاع هم پایان می پذیرد و شرکتی وجود ندارد.
در زمان انتفای تعدد شرکا و تعلق تمام سرمایه به یک شریک، شرکت خود به خود منحل خواهد شد و مراجعه به دادگاه برای صدور حکم انحلال لازم نمی باشد.
هرگاه شریک معاملاتی به نام شرکت انجام دهد، چون شرکت وجود ندارد طلبکاران می توانند او را طرف معامله تلقی کرده و از اموال او طلبهای خود را بردارند.
ب) حذف نوع شرکت توسط قانون گذار:
هرگاه نوع شرکتی که تاکنون وجود داشته از طریق وضع قانون حذف شود، شرکت منحل می شود مثل: شرکتهای سهامی.
مسئله ای که مطرح می شود این است که هرگاه یک شرکت سهامی که طبق مقررات قانون تجارت (مصوب 1311) تشکیل شده و به دستور ماده 284 لایحه قانونی عمل نکند به همان صورت سابق ادامه حیات دهد، چه باید کند.
هروقت هم شرکتی رو منحل میدانیم که شریکی معامله ای با اشخاص ثالث کرده باشد باید خود به شخصه از عهده تعهدات پذیرفته بربیاید و برعکس، اگر شرکت شرکت تضامنی تلقی شود شرکت وجود دارد شرکا مسئولیت تضامنی خواهند داشت و در نتیجه، هر معامله ای که شریکی کرده باشه بر عهده شرکای دیگر خواهد بود.
پس هرگاه شرکت سهامی در زمان حکومت قانون تجارت تشکیل شده و بعد از تصویب لایحه قانونی 1347 خود را با لایحه بالا تطبیق نداده باشد، باید نادیده گرفته شود نه اینکه تضامنی تلقی شود.
انحلال بر دلایل موجه
انحلال به خواسته یکی از شرکا انجام می شود و نوعی حق فسخ می باشد این حق فسخ جنبه قانونی دارد و نه قراردادی و برای اعمالش باید شرایط قانونی محقق باشد در نتیجه؛ این حق فسخ باید توسط دادگاه اعلام شود.
معین کردن دلیل موجه:
میدانید این دلیل موجه ممکن است ناسازگاری شدیدی میان شرکا ایجاد کند؟! زمانی که بیشتر شرکا، دائم از حق خود استفاده کرده، تصمیماتی می گیرند که برای شرکای دیگر زیان آور می باشد و یا اینکه دو گروه مخالف که دارای آرای مساوی هستند پیوسته با تصمیمات یکدیگر مخالفت می کنند، تصمیم گیری در مورد امور شرکت غیر ممکن می شود.
مثلا؛ اگه آورده یکی از شرکا کار باشد و او کاری در شرکت انجام ندهد، شرکای دیگر می توانند انحلال شرکت را تقاضا کنند.
چون در این مورد، یکی از شرکا حصۀ غیر نقدی که عهد به طور مرتب به شرکت بیاورد، نیاورده و چون تشکیل شرکت با آوردن سرمایه از طرف شرکاست، ولی این شریک حصۀ خود را که کارش است در اختیار شرکت قرار نمی دهد، در نتیجه هم شرکت دیگر موضوعیت ندارد و انحلال آن به تقاضای یکی از شرکا موجه و صحیح می باشد.
در آخر حکم دادگاه به انحلال شرکت در تاریخی است که دادگاه رای قطعی را داده باشد.
انحلال به علت وضعیت یکی از شرکا
برخی مواقع انحلال به دلیل وضعیت شخصی شرکا اتفاق می افتد
اخراج شریک:
در ماده 136 ق.ت اگه دلایل انحلال منحصراً مربوط به شریک یا شرکای معینی باشد، دادگاه می تواند به تقاضای شرکای دیگر به جای انحلال، حکم اخراج شریک یا شرکای معین را بدهد.
تقاضای اخراج باید از جانب شرکا مطرح شود و دادگاه رأساً نمی تواند حکم به اخراج بدهد؛ این قاعده که در حقوق بعضی کشورهای دیگر مثل؛ فرانسه، آلمان و سوییس پیش بینی شده است.
از بین رفتن موضوع شرکت:
موضوع شرکت دارای دو مفهوم است:
یک/ مجموعه اموالی که به شرکت آورده می شود فعالیت که شرکت برای انجام دادن آن تشکیل می شود
دو/ هرگاه موضوع شرکت، به دلیل هدف شرکت و یا از میان رفتن آن، کنسل شود و زمانی که برای انجام دادن مقصودی که شرکت برای آن تشکیل شده بود، غیر ممکن شود و یا نوع فعالیت مندرج در اساسنامه یا شرکتنامه از طرف قانون ممنوع شود شرکت منحل خواهد شد.
برای ثبت تغییرات شرکت وقتی که تا سرمایه نباشد شرکتی هم وجود نداشته تلف شدن موضوع شرکت، در صورتی موجب انحلال آن میشود که همه ثروت شرکت از بین ببرد.
اگر بقای شرکت وقتی که بعد از خروج شریک، حداقل دو شریک باقی بماند و با خروج شریک فقط یک شریک باقی بماند، شرکت منحل می شود.
انقضای مدت شرکت:
هروقت برای شرکت مدت معین شده باشد و با انقضای مدت، شرکا به تمدید آن رضایت ندهند شرکت منحل می شود، این قاعده کاملاً منطقی است.
ورشکستگی شرکت:
ورشکستگی شرکت تجارتی زمانی که شرکت طلب هایی که برعهده داره نتواند بپردازد، انحلال شرکت از زمانی ایجاد می شود که حکم دادگاه اول صادر شده باشد و این حکم، با گذراندن مراحل قانونی قطعی شده باشد.
شرکت از تاریخ صدور حکم ورشکستگی، از دخالت در اموال خود ممنوع می باشد که قانون گذار این قاعده رو پیش بینی کرده که در صورت ورشکستگی شرکت، شرکت منحل می شود.
پس وفق این ماده202 ق. تجارت در صورت انحلال شرکت به علت ورشکستگی تصفیه اموال براساس مقررات مربوط به ورشکستگی انجام می گیرد.
شرایط انحلال شرکت:
ورشکستگی شرکت تضامنی وقتی صادر می شود که یکی از شرکا به دلایل انحلال شرکت را از دادگاه تقاضا کند و دادگاه دلایل را موجه و صحیح دانسته و حکم به انحلال شرکت بدهد.
از جمله دلیلی که موجد حق شریک به تقاضای انحلال است باید موجه باشد ؛ ولی قانون گذار مواردی را که در آن دلیل موجه تلقی می شود، ذکر نمی کند.
